Opis

U službi krune – Dušan M. Babac, Čedomir Vasić

Ilustrovana istorija srpske garde i monarhističke tradicije

Mala oštećenja od skladištenja na korici knjige!
Knjiga U službi krune autora Dušana M. Babca i Čedomira Vasića predstavlja izuzetno vredno istorijsko delo posvećeno nastanku, razvoju i ulozi srpske garde u istoriji Srbije. Ova bogato ilustrovana knjiga vodi čitaoca kroz više od jednog veka istorije, prikazujući kako su gardijske jedinice nastajale, razvijale se i učestvovale u ključnim događajima koji su oblikovali srpsku državu.

Autori kroz detaljan istorijski prikaz i impresivan izbor fotografija, dokumenata i ilustracija oživljavaju svet srpske monarhije i vojnih tradicija koje su pratile razvoj države. Knjiga otkriva ne samo vojnu istoriju garde već i njen značaj u političkom, društvenom i ceremonijalnom životu Srbije.

Nastanak srpske garde

Priča o srpskoj gardi počinje u prvoj polovini devetnaestog veka, u vreme kada je knez Miloš Obrenović započeo modernizaciju srpske države. U tom periodu pojavila se potreba za formiranjem posebnih vojnih jedinica koje bi bile zadužene za zaštitu vladara i održavanje državnog autoriteta.

Inspirisana evropskim i ruskim gardijskim jedinicama, srpska garda postepeno se razvijala u elitni vojni korpus. Njeni pripadnici birani su pažljivo, a od njih se očekivala izuzetna disciplina, lojalnost i spremnost da brane državu i vladara u najtežim trenucima.

Garda kao simbol države

Tokom istorije srpska garda nije bila samo vojna jedinica. Ona je predstavljala simbol državnog dostojanstva, moći i kontinuiteta monarhijske tradicije. Njeni pripadnici učestvovali su u brojnim ceremonijama, paradama i državnim događajima koji su obeležavali važne trenutke u životu države.

U knjizi se detaljno opisuje kako su gardijske jedinice učestvovale u državnim svečanostima, dvorskim proslavama i vojnim ceremonijama. Ovi događaji nisu bili samo simbolični – oni su predstavljali način na koji je država pokazivala svoju stabilnost i autoritet.

Gardisti u ključnim istorijskim događajima

Jedna od najvažnijih tema knjige jeste uloga garde u ključnim događajima srpske istorije. Gardisti su bili prisutni u mnogim istorijskim momentima koji su oblikovali sudbinu države.

Kroz hronološki pregled događaja autori prikazuju kako je garda učestvovala u političkim promenama, državnim ceremonijama i vojnim operacijama. Na taj način čitalac dobija širu sliku o značaju ove institucije u istoriji Srbije.

Garda i srpska monarhija

Srpska garda bila je neraskidivo povezana sa institucijom monarhije. Kao lična straža vladara, gardisti su imali posebnu odgovornost i simboličnu ulogu u očuvanju državnog poretka.

Knjiga prikazuje kako su gardijske jedinice služile različitim srpskim vladarima i kako su se menjale u skladu sa političkim okolnostima i razvojem države.

Uniforme i vojna estetika

Jedan od vizuelno najzanimljivijih aspekata knjige jeste prikaz gardijskih uniformi i vojne opreme. Gardijske uniforme bile su raskošne i bogato ukrašene, često sa zlatnim gajtanima, perjanicama i sabljama koje su simbolizovale čast i dostojanstvo vojske.

Kroz ilustracije i fotografije čitalac može da vidi kako su se uniforme menjale kroz različite istorijske periode i kako su odražavale duh vremena u kojem su nastajale.

Svakodnevni život gardista

Knjiga ne govori samo o velikim istorijskim događajima već i o svakodnevnom životu gardista. Autori opisuju vojnu disciplinu, obuku i način života pripadnika garde koji su bili deo elitnih jedinica srpske vojske.

Kroz zanimljive anegdote i istorijske zapise čitalac dobija uvid u svet vojnika koji su bili simbol lojalnosti i odanosti državi.

Fotografije i istorijski dokumenti

Posebnu vrednost knjige predstavlja bogat izbor fotografija i istorijskih dokumenata koji prate tekst. Ovi vizuelni materijali pomažu čitaocu da jasnije zamisli istorijske događaje i atmosferu vremena o kojem knjiga govori.

Fotografije gardijskih parada, dvorskih ceremonija i vojnih događaja čine knjigu izuzetno zanimljivom i vizuelno impresivnom.

Istorija koja oživljava pred čitaocem

Autori su uspeli da istoriju srpske garde predstave na način koji je istovremeno informativan i zanimljiv. Kroz detaljan narativ i bogatu ilustraciju čitalac može da prati razvoj ove institucije od njenog nastanka do savremenog doba.

Knjiga na taj način postaje dragocen izvor znanja za sve koji žele da razumeju vojnu i političku istoriju Srbije.

Značaj knjige za proučavanje istorije

U službi krune predstavlja važno delo za sve koji se interesuju za vojnu istoriju, monarhiju i razvoj srpske države. Ova knjiga donosi sveobuhvatan prikaz garde kao institucije koja je igrala ključnu ulogu u mnogim istorijskim događajima.

Zahvaljujući pažljivo prikupljenim podacima i ilustracijama, knjiga pruža čitaocu priliku da upozna jedan važan deo srpske istorije koji često ostaje u senci velikih političkih događaja.

Knjiga za ljubitelje istorije i vojne tradicije

Ovo delo namenjeno je svima koji vole istorijske knjige, posebno onima koji se interesuju za vojnu tradiciju i monarhističko nasleđe Srbije. Kroz detaljne opise i vizuelni materijal čitalac može da upozna svet srpske garde i njen značaj kroz različite istorijske epohe.

Knjiga je podjednako zanimljiva istraživačima, ljubiteljima istorije i kolekcionarima knjiga posvećenih srpskoj vojnoj tradiciji.

Svedočanstvo o časti i tradiciji

U službi krune predstavlja svedočanstvo o jednoj važnoj instituciji koja je bila simbol lojalnosti, časti i državnog dostojanstva. Kroz priču o gardi autori su prikazali deo istorije koji svedoči o borbi za očuvanje države i njenih vrednosti.

Zahvaljujući bogatom sadržaju i impresivnim ilustracijama, ova knjiga predstavlja dragoceno delo koje čuva uspomenu na vojnu tradiciju i istoriju srpske države.

Sadržaj knjige U službi krune – Dušan M. Babac, Čedomir Vasić

• Predgovor
• Uvod
• Istorijat garde
• Gardijska zdanja
• Život kraljeve garde
• Zastava kraljeve garde
• Odeća i naoružanje garde
• Prilozi
• Gardijski konji
• Karijera jednog gardijskog oficira
• Album
• Literatura
• Summary
• O autorima

Predgovor knjige U službi krune – Dušan M. Babac, Čedomir Vasić

Pri pomenu pojma „garda“ prvo na šta pomisle građani ove zemlje jesu česti prizori svečanih državnih dočeka stranih zvaničnika prilikom kojih postrojeni paradni vod ili četa posebne jedinice Vojske Srbije odaje počast visokom gostu. Oni stariji sećaju se mnogobrojnih slika vezanih za period vladavine Josipa Broza Tita, za njegove dočeke državnika i suverena iz celoga sveta, kada se ispred „najvećeg sina naših naroda i narodnosti“, vrlo često odevenog u maršalsku uniformu, svečano postrojavala Garda – „Titova garda“ – da oda počast svom vrhovnom komandantu i njegovim gostima. Ovaj tada pažljivo uspostavljeni imidž Garde, sa posebnim simboličkim značenjem, zadržao se, zahvaljujući nepromenjenoj uniformi počasne jedinice, do danas. Današnji mladi sugrađani, neopterećeni sećanjem na Titov kult, nastupe Garde doživljavaju kao koloritu, dekorativnu predstavu, lišenu ranijeg značaja i vrlo važnog unutrašnjeg smisla.

Garda je u Srbiji, međutim, postojala i pre druga Tita. O tome svedoče retki likovni dokumenti i jedan broj fotografija koji prikazuju značajne događaje iz srpske istorije, u kojima je Kneževa i Kraljeva garda imala izvesnu ulogu: poseta kneza Mihaila Carigradu 1867. godine, venčanje kralja Aleksandra I Obrenovića i Drage Mašin, Majski prevrat 1903, krunisanje kralja Petra I, prelazak preko Albanije 1915. godine, sahrana kralja Petra I 1921, venčanje kralja Aleksandra I i kraljice Marije 1922, proslava desetogodišnjice proboja Solunskog fronta 1928, dodela novih zastava pukovima Vojske Kraljevine Jugoslavije 1930, ispraćaj posmrtnih ostataka kralja Aleksandra I iz Beograda 1934, proslava 550 godina Kosovske bitke 1939, 27. mart 1941. Na tim vizuelnim dokumentima otkrivamo jedan drukčiji, raskošan i glamurozan svet gardijskih parada, vojnih manevra, dvorskih proslava i balova, pukovskih slava, marševa i, naravno, uvek povezane sa svim tim događajima, izvanredno dekorativne uniforme bogatog kolorita sa perjanicama, zlatnim gajtanima i blistavim sabljama.

Ova knjiga je pokušaj da se makar na trenutak zaviri u taj svet koji više ne postoji, a koji je za generacije naših roditelja, dedova ili još daljih predaka bio važno obeležje predstavljanja države, njenog sjaja, moralnih vrednosti i najviše odgovornosti. U svim epohama reprezentativni izgled Garde privlačio je pažnju ne samo kao atraktivan kostim već i kao simbol jedne zemlje, jedne dinastije i jednog naroda.

Iako su likovni izvori koji u XIX veku prikazuju Srpsku gardu malobrojni, pojedini crteži i slike Steve Todorovića, nekoliko akvarela i grafika Karola Papa de Satmarija kao i retki fotografski snimci omogućavaju nam da pratimo prisustvo Garde u ranijem periodu. Poseban značaj ima album iz 1898. godine, nedavno otkriven u muzeju u Istanbulu. U pitanju je poklon kralja Aleksandra turskom sultanu Abdul Hamidu, u kome se nalazi 18 akvarela sa prikazima svih rodova tadašnje srpske vojske, koje je izradio slikar Petar Janosović. Na jednoj tabli prikazana je i Kraljeva garda. U periodu posle Prvog svetskog rata od neprocenjive važnosti su akvareli francuskog slikara Žorža Skota, rađeni za kraljevski dvor, na kojima su predstavljene ne samo različite uniforme i jedinice Kraljeve garde nego i autentične ličnosti koje su ih nosile. Među akvarelima srpskih uniformi Pavla Vasića, koji su nastajali od 1935. nalaze se i rekonstrukcije najranijih gardijskih jedinica, čime je upotpunjeno poznavanje ove teme.

Međutim, od sticanja nezavisnosti 1878. godine i popularnosti koju Garda stiče u Kraljevini Srbiji, najvažniji likovni izvori su brojne fotografije koje beleže izgled oficira i vojnika, kao i život gardijskih jedinica, pružajući preciznu sliku o razvoju i menama Garde u narednih stotinu godina. Zahvaljujući rasprostranjenosti fotografije kao neosporne vizuelne dokumentacije, od proslave šezdesetogodišnjice Kraljeve garde 1898. godine, učestvovanje gardijskih jedinica u državnim i javnim događanjima kao i na privatnim svečanostima pomno se beleži i pred nama je danas jedna izuzetno bogata slikovna istorija Garde u Srbiji.

Literatura posvećena gardijskim jedinicama u Srbiji nije velika, ali se iz nje može steći ideja o istorijatu i razvoju Garde tokom skoro 190 godina njenog postojanja. Hronološki, na prvom mestu je Spomenica na šezdesetogodišnjicu Kraljeve garde, izdata 1898. godine koja, sa stanovišta veličanja dinastije Obrenovića, obrađuje razne momente iz dotadašnje istorije ove formacije. Ova iscrpna publikacija daje i pregled svih oficira na službi u Gardi od 1859. do 1898. godine i predstavlja dragocen izvor za vojnu istoriju ovog perioda. Posle Prvog svetskog rata, 1921. godine izašao je priručnik Za kraljeve gardiste koji, oslanjajući se u dobroj meri na prethodno delo, razvoj Garde više vezuje za dinastiju Karađorđević. Obimna naučna studija Vojska i naoružanje Srbije kneza Miloša Radoslava Markovića iz 1957. prikazuje razvoj srpske vojske sa iscrpnim podacima o Kneževoj gardi u ovom periodu. O nastanku i razvitku gardijske uniforme u doba Kneževine i Kraljevine Srbije opširno je pisao Pavle Vasić u pojedinim člancima, kao i u knjizi Uniforme srpske vojske 1808–1918, objavljenoj 1980. godine. Uniformom garde između dva svetska rata bavio se Sergej Vrišer u nekoliko štampanih dela. Letopis Garde, objavljen 2002, uz sumarni prikaz Garde od 1830. do 1941. godine, detaljno se bavi razvojem gardijskih formacija i Pratećeg bataljona Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije tokom Drugog svetskog rata do „Titove garde“ u doba socijalističke Jugoslavije i nastavljanjem tradicija ove jedinice u godinama posle raspada Jugoslavije.

Oktobra 2009. godine izašla je naša knjiga Garda u Srbiji, koja je bila posvećena različitim aspektima ovog segmenta srpske vojske od 1808. do 1945, sa kratkim osvrtom na period posle Drugog svetskog rata. Uspeh ove publikacije podstakao nas je da publici predstavimo novu knjigu koja donosi šira saznanja o različitim aspektima života Garde kao i obilje nepoznatih ilustracija, fotografija i drugih vizuelnih dokumenata do kojih smo u međuvremenu došli.

Namera nam je da u ovoj knjizi osvetlimo razvoj Garde od osnivanja do Drugog svetskog rata kao autentičnog izraza srpske monarhističke tradicije, koja je tokom više od jednog veka svog trajanja bila pouzdani nosilac vojnih, moralnih i reprezentativnih vrednosti srpske države.

Ovaj složeni zadatak zahtevao je višegodišnju saradnju sa brojnim ustanovama i pojedincima. Sledeće institucije ljubazno su omogućile pristup i korišćenje fondova i zbirki: Arhiv Srbije, Arhiv SANU, Arhiv Jugoslavije, Biblioteka grada Beograda, Vojni arhiv, Vojni muzej u Beogradu, Galerija Matice srpske u Novom Sadu, Istorijski muzej Srbije, Muzej grada Beograda, Muzej jugoslovenske kinoteke, Muzej primenjene umetnosti, Muzej savremene umetnosti, Narodna biblioteka Srbije, Narodni muzej u Beogradu, Fond Kraljevski dvor i Foto muzej.

Autori
U Beogradu, 25. maja 2019.

Uvod knjige U službi krune – Dušan M. Babac, Čedomir Vasić

Osnivane od najranijih vremena da bi obezbeđivale vladara, gardijske jedinice su osnovni stub odbrane vlasti i vladajućeg poretka. Tokom vekova lična, telesna straža vladaoca uvek predstavlja najodaniji deo i poslednju zaštitu suverena. Pripadnici garde uvek se vrlo pažljivo biraju jer se od njih očekuje da budu kadri da izvršavaju najodgovornije zadatke i suočavaju se s najvećim opasnostima. Iz ovih jedinica regrutuju se budući nosioci vojne i izvršne vlasti kao s najsigurnijim osloncem postojećem režimu. Sa širenjem broja gardijskih jedinica u periodu kasnog feudalizma, garda, pored odgovornosti za bezbednost vladara, dobija sve više ulogu udarne snage jedne vojske.

To je naročito došlo do izražaja u vremenima od Francuske revolucije 1789. godine, kada garda u novostvorenim društvenim uslovima više nije najviša zaštita jedne ličnosti i njene porodice, nego simbol odbrane Republike, kada se konstituiše kao najelitnija formacija vojne sile jedne države. S druge strane, u monarhijama devetnaestog veka garda narasta do veličine korpusa ili armije i odgovara potrebi uticaja carske ili kraljevske vlasti (Francuska, Rusija, Nemačka) u masovnim društvima.

Uporedo sa ovim javlja se i shvatanje garde kao unutrašnje vojske, narodne milicije, naoružanog naroda spremnog da brani državu teritoriju, novouspostavljeni poredak i izabranu vlast naroda, obično republiku. Ovaj oblik, neka vrsta građanske obaveze i službe, zadržao se u mnogim zemljama, ali nije obuhvaćen razmatranjima u ovoj knjizi.

Međutim, bez obzira na vrstu državnog uređenja, garda ne zadržava ulogu tradicionalne počasne straže. Ove relativno malobrojne jedinice reprezentativnog izgleda prisutne su u skoro svim ceremonijalnim prilikama predstavljanja države ili vladaoca i postale su obavezni dekor međudržavnih susreta u svim zemljama.

Stoga se u odelu ovih jedinica iskazuju atributi državnosti, simboli nacionalne ili dinastičke pripadnosti, a od uniformi drugih vojnih jedinica razlikuju se po posebnim oblicima ili naročitim detaljima. Odeća garde često se odlikuje drukčijim krojem i ukrasima u poređenju s odećom drugih rodova vojske. Razlike u uniformi postoje i u okviru same garde, zavisno od roda vojske (konjica, pešadija, a kasnije i drugi) kome pripadaju.

Danas bi se misije gardijskih jedinica mogle svrstati u tri kategorije:

Počasna funkcija: obezbeđivanje državnog vojnog protokola ili pratnje šefa države;
Bezbednosna funkcija: sigurnost državnih ustanova i doprinos opštoj javnoj bezbednosti;
Kulturna funkcija: obrazovanje i saradnja, doprinos širenju uticaja zemlje.

Iako počasna i kulturna misija privlače najviše pažnje javnosti, najveći deo delatnosti garde u domenu je bezbednosnih zadataka. U ovoj knjizi upoznajemo vas s funkcijama gardijskih jedinica koje su u Srbiji bile prisutne i u ranijim vremenima.